Có một câu chuyện mà tôi nghe đi nghe lại từ rất nhiều cha mẹ.
“Hôm đó em quyết định phải nghiêm hơn. Không nhượng bộ nữa. Em nói rõ ràng. Giữ ranh giới. Nhưng con không dịu lại… con nổ tung.”
Khóc lớn hơn.
Hét lâu hơn.
Chống đối dữ hơn.
Và người lớn đứng đó, hoang mang, tức giận, rồi tự hỏi:
“Ủa, mình làm đúng mà? Sao mọi thứ còn tệ hơn?”
Rất nhiều cha mẹ sau khoảnh khắc đó bắt đầu nghi ngờ tất cả.
Nghi ngờ con.
Nghi ngờ bản thân.
Và nghi ngờ luôn cả Montessori.
Họ quay lại tìm hiểu thêm: Phương pháp Montessori là gì mà nghe thì hợp lý, nhưng áp vào thực tế lại đau như vậy?
Đây là chỗ cần nói rất thẳng.
Không phải giữ ranh giới là sai.
Sai là cách giữ ranh giới khi con đang mất kiểm soát.
Hãy nhìn lại câu chuyện đó bằng con mắt khoa học, không cảm xúc.
Khi trẻ rơi vào cơn thịnh nộ, não trẻ không ở trạng thái học hỏi hay lý trí. Phần não xử lý cảm xúc đang chiếm quyền điều khiển. Trong trạng thái đó, trẻ không “nghe” lời nói theo nghĩa thông thường.
Nếu lúc đó, người lớn:
– nói nhiều hơn
– giải thích dài hơn
– nhấn mạnh đúng sai
– cố giữ ranh giới bằng lời
thì với não của trẻ, tất cả chỉ là áp lực bổ sung.
Không phải vì ranh giới sai.
Mà vì thời điểm đặt ranh giới sai.
Đây là điểm rất ít người nói rõ khi giải thích Phương pháp Montessori là gì.
Montessori không dạy bạn “luôn luôn cứng rắn”.
Montessori dạy bạn đặt ranh giới khi trẻ còn nghe được, không phải khi trẻ đã trượt khỏi kiểm soát.
Trong cơn thịnh nộ, trẻ không cần được dạy.
Trẻ cần được giữ an toàn để quay lại trạng thái cân bằng.
Và khi trẻ đã quay lại, lúc đó ranh giới mới có ý nghĩa.
Nếu bạn cố giữ ranh giới ngay giữa cơn bùng nổ, trẻ sẽ hiểu một điều rất đơn giản:
“Mình đang bị đe dọa.”
Và khi bị đe dọa, phản ứng duy nhất là chiến đấu mạnh hơn.
Giải pháp nằm ở đâu?
Không phải là bỏ ranh giới.
Không phải là nhượng bộ.
Mà là tách ranh giới ra khỏi cơn thịnh nộ.
Bạn giữ ranh giới trước đó.
Bạn nhắc trước khi chuyển đổi.
Bạn chuẩn bị môi trường để con không bị kéo khỏi tay lái quá đột ngột.
Và nếu cơn giận vẫn xảy ra, bạn giữ con an toàn, không tranh luận, không giảng giải, không thắng thua.
Sau cơn giận, khi con đã trở lại, ranh giới được nhắc lại một cách rõ ràng, ngắn gọn, không cảm xúc.
Đó là cách Montessori xử lý quyền lực:
không dùng quyền lực để đè,
không dùng cảm xúc để thua,
mà dùng cấu trúc và thời điểm.
Và đó là lý do vì sao chỉ hỏi Phương pháp Montessori là gì là chưa đủ.
Điều quan trọng hơn là:
bạn có biết khi nào nên giữ, khi nào nên chờ, và khi nào nên im lặng hay không.
Ở bài cuối cùng, mình sẽ gom tất cả lại thành một quyết định rất rõ ràng.
Hoặc bạn tiếp tục phản ứng theo bản năng mỗi khi con nổi giận.
Hoặc bạn bước vào một cách làm khác, có cấu trúc, có lộ trình, và không kéo bạn vào cuộc chiến quyền lực nữa.
